Galema Oosterend

3gen.galemetfoto's1

3gen1groot

Tak1

Tak2

Tak3

Tak4

Tak5

Tak6

Tak7

Tak8

extra groot foto1IJsbrand Klazes  Galema is niet onze oudst bekende voorvader – daarvoor raadplege men het genealogisch betrouwbare familieboek –, hij is wel de meest besprokene. Hij is  de oudste van  hen, van wie wij voldoende weten uit bewaarde beelden en documenten dat ik in staat ben een uitvoerig  verhaal over hem en zijn vrouw IJtje  te vertellen, verhalen die ik ook graag voor de toekomst bewaren wil. Vele artikelen zullen op deze site volledig gepubliceerd worden. Ik begin echter met een inleiding, waardoor men al een indruk krijgt waar het over gaat en waardoor men naar ik hoop ook enig idee krijgt waar men zelf zich  tussen alle nakomelingen van IJsbrand Klazes en IJtje Jans bevindt. Ik geef toe dat dit nogal een pretentie is.  

 

 

   

 

            

 

 

         IJsbrand Klazes Galema                                                IJtje Jans Sijmonsma

        Tjerkwerd Westerhuis1 october 1789                 Arkum (Tjerkwerd) 01-01-1791

                                      getrouwd en wonende  te Tjerkwerd 29-05-1812

IJsbrand Klazes is het meest bekend vanwege de dertien boerderijen die hij in 1873 bezat, het jaar waarin zowel hij als zijn vrouw overleden, IJsbrand op 24 april en IJtje op 12 mei. Zij hadden acht kinderen gekregen: 3 jongens en vijf meisjes, die alle acht volwassen werden en trouwden en die ook alle acht  kinderen kregen, de meesten zeer vele. Dit  is zeer bijzonder in die tijd van grote  kindersterfte. IJsbrand was zeer zuinig; misschien is dat de reden geweest dat zij zo gezond waren. IJsbrand was zelf de jongste van vijf kinderen; alleen hijzelf echter bleef van hen toen in leven.

Zes of zeven van de 13 boerderijen heeft hij verworven door erfenis, twee daarvan waarschijnlijk van de kant van zijn vrouw, die ook enig erfgenaam was; zes of zeven verkreeg hij door koop in de jaren twintig en dertig van de 19e eeuw in een crisistijd toen vele boerderijen te koop stonden. L’histoire se répète, de geschiedenis herhaalt zich, luidt een gezegde. De  crisis herhaalde zich ook, begin  19e, 20e en 21e eeuw. 

In de regio rond Bolsward lagen 11 boerderijen, noordelijk nog een boerderij in Kimswerd en zuidelijk nog een in Workum. De stippen op de kaart duiden ze aan. Men zei wel dat IJsbrand over zijn eigen grond van Tjerkwerd naar Bolsward kon lopen.            

Boerd

Westerhuis zoals het was in de tijd van IJsbrand Klazes. Op de foto staat links – ten tijde dat de foto werd gemaakt ca 1915 – de bewoonster: Trijntje, dochter van IJsbrands en IJtjes dochter Sjurtje en  Haye Douwes van der Werf. Trijntje is getrouwd met Matthijs Huitema. Naast Trijntje staat Hilda Aukes, getrouwd met Trijntjes jongste broer Klaas van der Werf, laatst wonend te Veghel. Zij heeft dochter Bella op de arm.

                            IJsbrand Klazes en IJtje  woonden tot 1829 in Tjerkwerd  

Westerhuis, zoals het nu bekend is. Degene die het voorhuis verving  door een moderne woning heeft er later spijt van gekregen.

Sinds kort is Westerhuis niet meer in bezit van de familie.

                                                                                        In 1829 naar Halfweg Tjerkwerd I

In 1829 verhuisde het hele gezin van IJsbrand Klazes en IJtje naar Halfweg Tjerkwerd I. Dit wil zeggen halfweg op weg naar Bolsward. In 1826 had IJsbrand dit gekocht als nog behorende tot Bolsward.           

 

Hun laatste kind, Teatske werd hier geboren. Het was voor IJsbrand slechts een overgang. Westerhuis had hij verhuurd. Uit alles blijkt achteraf dat hij en IJtje naar de stad Bolsward wilde. Intussen trouwen hun oudste dochters Froukje in 1835 en Trijntje 1837 met twee broers Jan en Sible Ypma.

 

                                        In 1837 naar de buitenbuurt Van Bolsward

De volgende  koop betreft in 1837  een boerderij in de buitenbuurt van Bolsward, ten Noorden van de stad op Halfweg Hichtum. Deze boerderij, ook genoemd met de  naam Half Hichtum, was zeer oud en bestaat niet meer. Op de foto zien we nu  een manege waar eens de   boerderij Half Hichtum lag. Men heeft er direct zicht op Bolsward. IJsbrand heeft er al zicht op de boerderij die de rij moet  sluiten met Tjerkwerd, zodat men later zou zeggen dat hij over eigen land van Bolsward naar Tjerkwerd kon lopen. Hij heeft geluk, een jaar later in 1838 heeft hij de kans de boerderij te kopen. Ze  is ook oud en versleten maar is gelegen aan de stadswal en er ligt een houten bruggetje dat de grote boerenhuizinge  rechtstreeks met de stad verbindt.  De boerderij draagt dan ook de naam van Heechhout. Er hoort ook nog een zomerhuisje bij. Vier  jaar moet hij echter wachten maar in 1842 kan hij verhuizen nadat eerst alles gesloopt is en hij tekenend met de timmerman hem een prachtige nieuwe boerderij heeft laten bouwen, handje contant afrekenend met goudguldens. Dit blijkt uit de verhalen die verteld worden door IJsbrand Ypma, uit Leeuwarden, een nakomeling van IJsbrand Klazes  dochter Froukje en uit bewaard gebleven tekeningen in het documentenkistje kistje op Westerhuis. Het resultaat mag er zijn. 

 Oudste zoon Klaas is kort te voren in 1842 getrouwd en  tweede zoon Jan, die op de voorlaatste boerderij op Halfweg Tjerkerd I was blijven boeren, trouwt nu ook om zijn vader IJsbrand opnieuw op te  volgen op het oude Half Hichtum. Met vier kinderen verhuizen IJsbrand Klazes en Ytje nu naar het nieuwe Heechhout. Michiel zal al in 1843 trouwen, Sytske in 1845 en Sjurtje in 1851 en tenslotte Teatske in 1854.

IJsbrand mag dan wel door de traditie afgeschilderd worden als ‘deun’, dat is: overdreven zuinig. Hij bouwt voor zichzelf de prachtigste boerderij, waarvan de burgemeester van Bolsward van na WOII uiteindelijk ook spijt heeft gekregen dat hij haar af heeft laten breken vanwege de woningnood, zoals hij later vertelde aan een kleindochter van IJsbrand: Veronica Aukes-Galema  in Helmond, waar hij na Bolsward burgemeester was geworden.  

Zoon Jan moet  het met een afdragertje doen; hij woont op het oude Half Hichtum van 1842 tot  1873, tot het overlijden van zijn ouders; IJsbrand Klazes overlijdt op  24 april en IJtje nog geen twee weken later op 5 mei 1873, hetgeen begrijpelijk tot grote consternatie heeft geleid. Zoon Jan erft na 30 jaar op het oude Half Hichtum  te hebben gewoond  Heechhout en ook nog het Half Hichtum; dit maakt veel goed, Er moet echter onmiddellijk een hoofdbewoner worden aangesteld op het Heechhout van wege de gemeente. Jans zoon IJsbrand woont al jaren op het Heechhout om het werk daar te doen. IJsbrand is de enige die onmiddellijk voor continuïteit kan zorgen, zo noem ik het en zo verklaar ik het. Gedurende een behoorlijke tijd wordt hij dan ook hoofdbewoner, trouwt zelfs in 1875 met Betsie Kramer en op 3 maart 1876 wordt er ook nog hun eerste zoon Jan geboren. Grootvader Jan is waarschijnlijk een beetje trots op zijn kleinzoon maar ook blij dat hij nu eindelijk bezit kan nemen van het Heechhout. De jonge IJsbrand  gaat nu met Betsie en de kleine Jan terug naar  zijn ouderlijk huis Half Hichtum maar nu als hoofdbewoner.  

Zij  zullen er  blij mee zijn maar het moet voor hen  toch ook een grote overgang  zijn geweest. Zij hebben niet veel voorspoed mogen genieten op Half Hichtum, IJsbrand zal al in 1891 overlijden, 38 jaar oud en  Betsie in 1899, 42 jaar oud; de oudste van de acht is dan 22, de jongste 8.  Intussen geniet grootvader Jan van het Heechhout en doet zijn zoon IJsbrand het werk op half Hichtum, dat hij van zijn vader pacht. IJsbrand kan, zoals ook zijn broer Klaas, een lening sluiten met zijn vader van ruim f.13.000. 

Jan houdt van paarden en rijdt met een zesspan  op de smalle grachten door Bolsward. Ook gokt hij bij het paarden rennen. Na vijf jaar overlijdt Jan. Dan blijkt de rekening”: “Voor mensen met paarden is het een hemel op aarde. Maar komen zij te sterven dan valt er niets meer te erven”. Weduwe Klaaske Fongers Huitema overleeft Jan  25 jaar; zij doet alles om haar kinderen zoveel mogelijk te helpen. Bij haar overlijden is geen boedelbeschrijving gehouden. Sic venit gloria, zo waart  de roem! Sic transit gloria, zo vergaat de roem!  

 TakOost.1